Hiv is een virus dat je afweer aantast; de letters staan voor humaan immunodeficiëntievirus. Je krijgt het door seks met iemand die hiv heeft, vooral zonder condoom, of via bloed, schrijft Thuisarts.nl, en volgens het Nederlandse RIVM kan iemand die goed behandeld wordt het virus niet meer overdragen. Genezen kan niet, maar slik je elke dag hiv-remmers, dan word je niet ziek en kun je hiv na een tijd niet meer doorgeven aan je sekspartners. Deze gids zet op een rij hoe je hiv krijgt en niet krijgt, wat je merkt, hoe je test in Nederland en België, en wat PrEP en PEP doen.
Wat is hiv, en is hiv een soa?
Volgens Thuisarts.nl is hiv een soa: een seksueel overdraagbare aandoening die door een virus komt. Krijg je geen behandeling, dan gaat je afweer steeds minder goed werken. In het begin merk je daar weinig van; later krijgt je lichaam steeds minder afweer tegen ziektes. Word je ziek door hiv, dan heet dat aids, de afkorting van acquired immunodeficiency syndrome. Het Vlaamse Sensoa omschrijft hiv kort als het virus dat aids kan veroorzaken. Het verschil tussen de twee staat uitgelegd in de gids over aids.
Er bestaan twee varianten. De Nederlandse Wikipedia noemt ze hiv-1 en hiv-2: hiv-2 komt vooral in West-Afrika voor. Het virus infecteert cellen van het afweersysteem; Sensoa noemt die CD4-cellen: witte bloedcellen met een belangrijke rol in de afweer, die hiv gebruikt om zich te vermenigvuldigen, waardoor ze kapotgaan en de afweer vermindert.
Hoe krijg je hiv, en hoe niet?
Hiv zit in bloed, sperma, vocht uit de vagina en in de moedermelk van iemand die het virus heeft, schrijft Thuisarts.nl. Doorgeven gebeurt vooral door seks zonder condoom: penis in vagina, vagina tegen vagina, penis in anus, pijpen, beffen, een vibrator of dildo direct na iemand anders gebruiken, of met je vingers eerst de penis of vagina van een ander aanraken en meteen daarna die van jezelf, somt Thuisarts.nl op. Soa Aids Nederland zet de kansen in perspectief: bij seks in de anus is de kans op hiv groter dan bij seks in de vagina, bij pijpen met sperma in de mond is de kans heel klein, en door beffen krijg je volgens Soa Aids Nederland geen hiv; Sensoa noemt het risico bij orale seks, pijpen en beffen, zeer klein. Neemt de persoon met hiv medicijnen, dan kan die hiv volgens Soa Aids Nederland na 3 tot 6 maanden niet meer doorgeven, ook niet bij seks zonder condoom, zolang die de medicijnen altijd neemt.
Via bloed kan het ook: door naalden of spuiten te gebruiken van iemand die besmet is, bijvoorbeeld bij het spuiten van drugs, of door een tatoeage of piercing met besmette spullen. Tijdens de zwangerschap, de bevalling of via borstvoeding kan hiv van moeder naar kind gaan. In Nederland komt dat bijna niet voor, omdat alle zwangere vrouwen aan het begin van hun zwangerschap een hiv-test krijgen; in België worden volgens Sensoa eveneens alle zwangere vrouwen getest en zo nodig behandeld. Heb je al een soa, dan krijg je volgens Sensoa makkelijker hiv: soa's geven kleine wondjes in de slijmvliezen, en die vormen een opening voor het virus.
Waar je geen hiv van krijgt, is volgens Thuisarts.nl even duidelijk: zoenen, met kleren op elkaar liggen, knuffelen, handen vasthouden, op een wc zitten, de sauna, het zwembad, een insectensteek, uit elkaars glas drinken of van hetzelfde bestek eten, en hoesten of niezen dicht bij elkaar. Sensoa legt uit waarom: speeksel, traanvocht en slijm bevatten veel te weinig virus, de huid laat het virus niet door en in de lucht sterft het snel af. Seksspeelgoed, zweepjes en handboeien zijn volgens Sensoa veilig, zolang je ze niet afwisselend bij elkaar gebruikt en na gebruik reinigt.
Welke hiv-symptomen merk je, en wanneer?
Je kunt hiv hebben zonder iets te merken. Krijg je wel klachten, dan komen de eerste volgens Thuisarts.nl meestal binnen 2 tot 4 weken: griepklachten zoals koorts, spierpijn, moeheid, hoofdpijn en keelpijn, bulten in je liezen, oksels of hals (dikke lymfeklieren) en vlekjes en bultjes op je huid. Meer dan de helft van de mensen krijgt een of meer van deze klachten, en ze gaan meestal binnen een paar weken vanzelf over. Soa Aids Nederland houdt het op meestal 1 tot 6 weken en vergelijkt de klachten met griep of de ziekte van Pfeiffer; het RIVM schrijft dat 65 tot 95 procent van de mensen met hiv in die eerste weken milde klachten krijgt. Juist in deze beginfase zit er veel virus in het bloed en is de kans op overdracht het grootst, schrijft Sensoa.
Dat de klachten op griep lijken, maakt ze lastig te herkennen. Soa Aids Nederland zegt het nuchter: meestal zijn deze klachten iets anders, en je dokter denkt misschien niet meteen aan hiv. Heb je seks gehad zonder condoom of PrEP met iemand die misschien hiv heeft, vertel dat dan, zodat je een hiv-test kunt doen. Angst speelt ook mee: wie na onbeschermde seks gaat piekeren, kan volgens Sensoa door stress klachten krijgen die op de eerste symptomen lijken, zoals vermoeidheid, diarree, uitslag of jeuk. Symptomen op zich zeggen dus niet veel; een hiv-test is de enige manier om de onzekerheid te stoppen.
Na die eerste weken volgen volgens het RIVM meerdere jaren met (bijna) geen klachten, terwijl het virus wel in je lichaam blijft. Thuisarts.nl noemt een periode van een aantal maanden tot 15 jaar. Symptomen van hiv na 10 jaar horen bij deze late fase: ontstekingen, bijvoorbeeld in je huid, longen of hersenen, dementie en sommige vormen van kanker. Krijg je dit soort klachten, dan heet het aids. Zonder behandeling heeft volgens Thuisarts.nl na 10 jaar met hiv ongeveer de helft van de mensen aids; met hiv-remmers komt het zover niet.
Hoe weet je of je hiv hebt?
Alleen een hiv-test geeft antwoord; de test onderzoekt je bloed. In Nederland ga je daarvoor naar je huisarts of de GGD, schrijft Thuisarts.nl. Heb je klachten die door hiv kunnen komen, dan kun je meteen testen; wordt er geen hiv gevonden, dan volgt 3 maanden later een tweede test, omdat hiv soms nog niet in je bloed te zien is terwijl je het wel hebt. Zonder klachten test je 4 weken na de laatste keer seks zonder condoom, met opnieuw een test 3 maanden na die seks. In België kun je volgens Sensoa terecht bij je huisarts, een gynaecoloog of een gespecialiseerd centrum; een hiv-test bij een arts is er betrouwbaar vanaf 6 weken na het seksueel contact. Gezondheid en Wetenschap noemt zonder klachten een eerste test vanaf twee weken na de laatste keer seks zonder condoom en, als die negatief is, een tweede test zeven weken na het seksueel contact. De uitslag krijg je volgens Thuisarts.nl na ongeveer 1 week; voor België noemt Sensoa enkele dagen en Gezondheid en Wetenschap ongeveer een week.
Alles over de test zelf, de sneltest, de zelftest en de kosten in beide landen staat in de gids over de hiv-test. Wil je je meteen op meer soa's laten testen, kijk dan bij de soa-test.
Is hiv te genezen, en hoe gaat de behandeling?
Nee. Je kunt niet genezen van hiv, schrijft Thuisarts.nl; er zijn nog geen medicijnen die het virus kunnen doden. Wel zijn er medicijnen die het virus remmen: hiv-remmers. Slik je die, dan zit er steeds minder virus in je bloed en krijg je geen aids. In Nederland krijg je ze van een arts in het ziekenhuis, die met bloedonderzoek regelmatig controleert hoeveel hiv er in je bloed zit, en je blijft ze de rest van je leven slikken. In de praktijk is dat volgens Soa Aids Nederland elke dag op een vast moment pillen, of elke 2 maanden een prik in je bil. Bijwerkingen zoals misselijkheid bespreek je met je dokter; soms kun je andere medicijnen krijgen.
In België loopt de behandeling via een hiv-referentiecentrum, vaak een afdeling in een ziekenhuis, schrijft Sensoa. De medicatie is er een dagelijkse pil of injecties om de paar weken, en werkt ze goed, dan ga je twee keer per jaar op controle. Hoe eerder je begint, hoe beter: wie tijdig start krijgt volgens Sensoa geen aids en heeft dezelfde weerstand als iemand zonder hiv; wie pas in de aidsfase start, moet langer wachten voor de weerstand hersteld is. Met medicijnen kun je volgens Soa Aids Nederland gezond leven en net zo oud worden als andere mensen.
Vertel je sekspartners dat je hiv hebt, zodat zij een test kunnen doen: Thuisarts.nl noemt de sekspartners van het afgelopen jaar, Sensoa spreekt van recente sekspartners. In Nederland kan de GGD daarbij helpen, of je gebruikt partnerwaarschuwing.nl; in België kun je het volgens Sensoa zelf doen, of vraag je je dokter om het anoniem te doen via een brief of via Partneralert.be. Hoe je zo'n gesprek aanpakt, staat in de gids over een soa vertellen.
Niet meetbaar is niet overdraagbaar: wat N=N betekent
Slik je elke dag hiv-remmers en ziet je arts bij bloedonderzoek geen hiv meer in je bloed, dan kun je hiv niet meer doorgeven aan je sekspartners, ook niet door seks zonder condoom, schrijft Thuisarts.nl. Sensoa noemt dat ondetecteerbaar zijn: de hoeveelheid virus in je bloed, de virale lading, is door de medicatie zo laag dat ze niet meer meetbaar is, en dan geef je het virus niet meer door via seks. De Engelse campagneleus is U=U, undetectable = untransmittable; in het Nederlands is dat volgens Sensoa niet meetbaar = niet overdraagbaar, kort N=N. GGD Amsterdam schrijft dat hiv-remmers het virus na 3 tot 6 maanden niet meer meetbaar maken in je bloed en gebruikt dezelfde formule: n=n, niet meetbaar = niet overdraagbaar.
Twee voorwaarden horen erbij. Je slikt de hiv-remmers elke dag: vergeet je ze weleens, dan kun je hiv weer doorgeven, waarschuwt Thuisarts.nl. En je arts bepaalt of het zover is: die controleert of de behandeling werkt en vertelt je of je hiv niet meer kunt doorgeven, schrijft Soa Aids Nederland. Wil je met een partner het condoom weglaten, dan vraagt Sensoa dat je virale lading al minstens 6 maanden niet meetbaar is en dat je hiv-arts dat in de afgelopen 6 maanden nog gecontroleerd heeft. De Belgische site Gezondheid en Wetenschap noemt drie voorwaarden: je neemt je medicatie goed in, er is minstens zes maanden geen virus in je bloed te vinden en je hiv-zorgteam controleert je regelmatig. Een condoom blijft belangrijk tegen andere soa's, want die kun je door seks zonder condoom wel krijgen.
Hoe voorkom je hiv: condoom, PrEP en PEP
Een condoom bij seks maakt de kans dat je hiv krijgt of doorgeeft veel kleiner, schrijft Thuisarts.nl, en verkleint ook de kans op andere soa's. Het RIVM schrijft dat je jezelf tegen hiv kunt beschermen door een condoom te gebruiken tijdens de seks. Bij anale seks raadt Sensoa een condoom met glijmiddel aan als de virale lading van je partner niet ondetecteerbaar is, omdat er kleine wondjes in de anus en aan de eikel kunnen ontstaan waarlangs het virus het lichaam kan binnendringen. Een vaccin tegen hiv bestaat niet, schrijft Sensoa: het virus verandert voortdurend van omhulsel.
Loop je een grotere kans op hiv, dan is er PrEP: een pil die je volgens GGD Amsterdam kunt nemen voordat je seks hebt. Slik je PrEP steeds op tijd, dan is de kans op hiv volgens Thuisarts.nl heel klein; slik je het niet op tijd, dan kun je toch hiv krijgen. In Nederland krijg je het recept bij de GGD of bij sommige huisartsen en betaal je de pillen zelf, schrijft Thuisarts.nl; in België loopt PrEP via een hiv-referentiecentrum en wordt het volgens Sensoa gedeeltelijk terugbetaald. De gids over PrEP legt de schema's en de kosten per land uit. Was je te laat voor voorzorg, dan is er PEP: een spoedbehandeling die je binnen 72 uur na het risico begint en die volgens Sensoa 4 weken duurt. Meer manieren om soa's te voorkomen staan in de gids soa voorkomen.
Let op
Wanneer bel je meteen een arts?
Had je seks zonder condoom met iemand die hiv heeft of misschien heeft, of prikte je je aan een naald met bloed eraan? Bel dan meteen, ook 's nachts of in het weekend. Thuisarts.nl schrijft dat je een spoedbehandeling met PEP kunt krijgen die de kans op hiv heel klein maakt, maar alleen als je binnen 72 uur begint, en het liefst zo snel mogelijk. In Nederland bel je de GGD, die je voor PEP meestal 24 uur per dag kunt bellen, of de spoedeisende hulp van het ziekenhuis. In België kan een arts van een hiv-referentiecentrum of de spoeddienst van een ziekenhuis PEP voorschrijven, schrijft Sensoa; de kuur wordt er terugbetaald als een arts van een hiv-referentiecentrum of een spoedafdeling die ermee samenwerkt ze voorschreef. Gezondheid en Wetenschap noemt PEP in België gratis en raadt aan om liefst binnen 24 uur te starten.
Krijg je na zo'n risico klachten die bij een beginnende hiv-infectie passen, ga dan meteen testen: hoe eerder je met medicijnen begint, hoe beter, schrijft Soa Aids Nederland. Had je seks tegen je wil, bel dan in Nederland zo snel mogelijk het Centrum Seksueel Geweld of je huisarts, in ieder geval binnen 3 dagen; in België ga je volgens Sensoa zo snel mogelijk naar een Zorgcentrum na seksueel geweld.
Hoeveel mensen hebben hiv in Nederland en België, en hoe is hiv ontstaan?
In Nederland komt hiv vooral voor bij mannen die seks hebben met mannen, schrijft het RIVM. In 2025 werden 631 nieuwe personen met hiv geregistreerd bij de behandelcentra en de Stichting HIV Monitoring; op 31 december 2025 stonden in totaal 23.547 mensen met hiv bij de behandelcentra geregistreerd. In België werden in 2024 volgens Sensoa, dat de cijfers van het Belgische Sciensano samenvat, 662 nieuwe hiv-diagnoses vastgesteld, gemiddeld 1,8 per dag; 19.325 mensen met hiv werden medisch begeleid, en naar schatting 1.224 mensen wisten nog niet dat ze hiv hadden. Wereldwijd leefden eind 2025 volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) naar schatting 41,0 miljoen mensen met hiv, 64 procent van hen in de Afrikaanse WHO-regio.
Over de oorsprong schrijft de Nederlandse Wikipedia dat beide typen van het virus vermoedelijk van apen op de mens zijn overgegaan, door bloedcontact bij de jacht. De oorsprong van hiv-1 ligt in Kinshasa, die van hiv-2 in West-Afrika. Het virus werd in 1983 ontdekt door Robert Gallo, Luc Montagnier en Françoise Barré-Sinoussi; in 1996 veranderde de combinatietherapie het leven van mensen met hiv drastisch. Waar een hiv-infectie vóór 1987 vaak een doodvonnis was, is hiv volgens Wikipedia met voldoende medische begeleiding een chronische aandoening geworden. Hoe de ziekte aids werd ontdekt en benoemd, lees je in de gids over aids.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG): Ik heb hiv
- Thuisarts.nl (NHG): Ik heb onveilige seks gehad met iemand die hiv of misschien hiv heeft
- Thuisarts.nl (NHG): Ik wil PrEP gaan slikken om geen hiv te krijgen
- Soa Aids Nederland: Hiv
- Soa Aids Nederland: Hoe krijg je hiv?
- Soa Aids Nederland: Symptomen van hiv
- Soa Aids Nederland: Behandeling hiv
- RIVM: Hiv
- Sensoa (allesoverseks.be): Wat is hiv?
- Sensoa (allesoverseks.be): Hiv en virale lading
- Sensoa (allesoverseks.be): Ik heb hiv: wat nu?
- Sensoa (allesoverseks.be): Soa test
- Sensoa (allesoverseks.be): Hiv-referentiecentra
- Sensoa (allesoverseks.be): PEP of Post Exposure Profylaxis
- Sensoa (allesoverseks.be): PrEP
- Sensoa (sensoa.be): Hiv in België: feiten en cijfers
- GGD Amsterdam: Hiv naar nul
- WHO (Wereldgezondheidsorganisatie): HIV and AIDS, fact sheet
- Gezondheid en Wetenschap: Besmetting met hiv
- Wikipedia (nl): Hiv
