Wat doet de ziekte aids?

Bij aids is je afweersysteem volgens het RIVM zo verzwakt dat je lichaam bijna niet meer beschermd is tegen andere infecties. Sensoa noemt het de laatste fase van een onbehandelde hiv-infectie: de meeste CD4-cellen zijn vernietigd en je krijgt opportunistische infecties. Mensen met aids die niet behandeld worden, overlijden er volgens het RIVM uiteindelijk aan; met medicatie kan de weerstand volgens Sensoa nog herstellen, al duurt dat langer als je pas in de aidsfase start.

Nee. Van hiv kun je volgens Soa Aids Nederland niet genezen; het virus gaat niet meer uit je lichaam. Wel zorgen hiv-remmers er volgens het RIVM voor dat je geen aids krijgt. Heb je al aids, dan is het volgens Soa Aids Nederland belangrijk snel medicijnen te krijgen: vaak gaan je klachten dan over en heb je geen aids meer, maar hiv.

Waar komt aids het meest voor?

Van de 41,0 miljoen mensen die eind 2025 volgens de WHO met hiv leefden, woonde 64 procent in de Afrikaanse WHO-regio. Soa Aids Nederland noemt Azië, Afrika, delen van Zuid- en Midden-Amerika, Oost-Europa en Rusland als plekken waar meer mensen hiv en aids hebben. In Nederland hebben volgens Soa Aids Nederland weinig mensen aids, omdat de meeste mensen met hiv medicijnen nemen.

Hoe kreeg de eerste persoon aids?

De bronnen noemen geen eerste patiënt. Volgens de Nederlandse Wikipedia komt het virus oorspronkelijk voor bij apen en is het op de mens overgegaan door toegenomen contact, zoals de jacht op en handel in apen. Onderzoek uit 2008 schat het ontstaan tussen 1884 en 1924, vermoedelijk rond 1908; hiv-1 is aangetroffen in bloedmonsters uit 1959 en 1960 uit Léopoldville, het huidige Kinshasa.

Zonder behandeling wel: mensen met aids die niet behandeld worden, overlijden er volgens het RIVM uiteindelijk aan, en de WHO telde in 2025 wereldwijd naar schatting 570.000 sterfgevallen door hiv-gerelateerde oorzaken. Met medicijnen ga je volgens Soa Aids Nederland niet dood door hiv of aids: je kunt gezond leven en gewoon oud worden. In Nederland gebruikt bijna iedereen met hiv medicijnen.

Aids: verschil met hiv, symptomen en ontstaan

Q: Wat zijn de symptomen van aids?

Thuisarts.nl noemt ontstekingen, bijvoorbeeld in je huid, longen of hersenen, dementie en sommige vormen van kanker. De WHO noemt tuberculose, hersenvliesontsteking door cryptokokken, ernstige bacteriële infecties en kankers zoals lymfomen en kaposisarcoom. Zulke klachten komen volgens Thuisarts.nl pas na maanden tot 15 jaar; de eerste klachten van hiv zelf lijken op griep. Alleen een hiv-test geeft zekerheid. In Nederland kun je daarvoor volgens Soa Aids Nederland bij je dokter of de GGD terecht, in Vlaanderen volgens Gezondheid en Wetenschap onder meer bij je huisarts of in een hiv-referentiecentrum.

Aids is de ziekte die je kunt krijgen als hiv niet behandeld wordt: je afweersysteem is dan zo verzwakt dat je lichaam bijna niet meer beschermd is tegen andere infecties, schrijft het Nederlandse RIVM. De afkorting staat voor acquired immunodeficiency syndrome, in het Nederlands verworven immunodeficiëntiesyndroom. Wie hiv heeft en hiv-remmers slikt, krijgt volgens Thuisarts.nl geen aids. Deze gids legt het verschil met hiv uit, beschrijft de symptomen zakelijk, vertelt hoe aids ontdekt werd en kijkt naar de cijfers in Nederland en België.

Wat is aids, en wat is het verschil tussen hiv en aids?

Hiv en aids worden vaak door elkaar gehaald, maar het zijn twee dingen. Hiv is het virus; aids is wat er zonder behandeling uiteindelijk van komt. Thuisarts.nl schrijft het zo: krijg je geen behandeling tegen hiv, dan gaat je afweer steeds minder goed werken. In het begin merk je daar weinig van, later krijgt je lichaam steeds minder afweer tegen ziektes, en word je ziek door hiv, dan heb je aids. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt aids het meest gevorderde stadium van de infectie.

Daarom is hiv/aids als één begrip verwarrend. Soa Aids Nederland legt uit dat aids een ziekte is die je krijgt als je hiv hebt en geen medicijnen neemt: hiv kan je afweersysteem afbreken als je geen medicijnen slikt, en dan kun je heel ziek worden en aids krijgen. Heb je hiv en krijg je daarvoor medicijnen, dan krijg je geen aids. Hoe het virus werkt en hoe je het krijgt, staat in de gids over hiv.

Wanneer wordt hiv aids?

Dat verschilt sterk per persoon. Volgens Thuisarts.nl is het bij sommige mensen een paar maanden nadat ze hiv kregen, bij anderen pas na 15 jaar; na 10 jaar met hiv heeft zonder behandeling ongeveer de helft van de mensen aids. De Belgische site Gezondheid en Wetenschap schrijft dat een hiv-infectie zonder medicijnen na tien tot vijftien jaar tot aids kan leiden. Het Vlaamse Sensoa beschrijft het verloop zonder behandeling in vier fasen. Fase 1 is de acute infectie, waarin sommige mensen na enkele dagen of weken griepachtige klachten krijgen en de hoeveelheid virus zeer hoog is. Fase 2 is de fase zonder symptomen, die van maanden tot jaren kan duren terwijl het virus actief blijft. In fase 3 kunnen klachten terugkeren en langer aanhouden, zoals schimmelinfecties in de mond, en vermindert de afweer geleidelijk. Fase 4 is de aidsfase: de meeste CD4-cellen zijn vernietigd, het afweersysteem kan niet meer vechten tegen ziektes en je krijgt opportunistische infecties.

Artsen kijken naar die CD4-cellen, witte bloedcellen met een belangrijke rol in het afweersysteem. Zodra iemand minder dan 200 CD4-cellen heeft, is er volgens Sensoa kans op opportunistische infecties; de WHO spreekt bij volwassenen en jongeren onder meer van gevorderde hiv-ziekte bij minder dan 200 cellen per kubieke millimeter bloed. Wie tijdig met hiv-medicatie start, krijgt volgens Sensoa geen aids en heeft dezelfde weerstand als iemand zonder hiv.

Wat zijn de symptomen van aids?

Aids heeft geen eigen gezicht: het zijn de ziektes die toeslaan omdat de afweer het niet meer aankan. Thuisarts.nl noemt als voorbeelden ontstekingen, bijvoorbeeld in je huid, longen of hersenen, dementie en sommige vormen van kanker. De WHO somt ernstige ziektes op die mensen met onbehandelde hiv kunnen krijgen: tuberculose, cryptokokkenmeningitis (een vorm van hersenvliesontsteking), ernstige bacteriële infecties en kankers zoals lymfomen en kaposisarcoom. Heb je klachten die door hiv kunnen komen, laat je dan testen, raadt Gezondheid en Wetenschap aan; symptomen op zich zeggen volgens Sensoa niet veel, en een hiv-test is de enige manier om de onzekerheid te stoppen.

Voor die ziektes toeslaan, ontstaan er volgens Apotheek.nl ernstige klachten zoals gezwollen lymfeklieren, moeheid, koorts en gewichtsverlies; de WHO noemt ook diarree en hoesten als tekenen dat de afweer verzwakt. Zonder behandeling overlijden mensen met aids er volgens het RIVM uiteindelijk aan. Met behandeling ligt dat anders: ook wie al aids heeft, kan volgens Soa Aids Nederland met medicijnen herstellen. Vaak gaan de klachten dan over, en je hebt geen aids meer, maar hiv.

Hoe krijg je aids, en is aids te genezen?

Je krijgt aids niet rechtstreeks van iemand: je krijgt hiv, en aids kan ontstaan als je lang niets aan die infectie doet. Hiv krijg je volgens Thuisarts.nl door seks met iemand die het heeft, vooral zonder condoom, of via bloed, bijvoorbeeld door naalden of spuiten te gebruiken van iemand die besmet is. Van een wc-bril, de sauna, handen schudden, zoenen of knuffelen krijg je het volgens Soa Aids Nederland niet.

Genezen kan niet. Van hiv kun je volgens Soa Aids Nederland niet genezen: het virus gaat niet meer uit je lichaam, maar krijg je de juiste behandeling en neem je altijd je pillen, dan kun je zorgen dat je niet ziek wordt, kun je er gezond oud mee worden en kun je hiv niet doorgeven aan anderen. Voor aids geldt hetzelfde: er zijn volgens het RIVM nog geen medicijnen die de infectie genezen, wel hiv-remmende medicijnen die het virus onderdrukken en ervoor zorgen dat je geen aids krijgt. Wie pas in de aidsfase met medicatie start, moet volgens Sensoa langer wachten voor de weerstand hersteld is; begin dus zo snel mogelijk na de diagnose. Hoe die behandeling eruitziet, met pillen of een prik, lees je in de gids over hiv.

Hoe is aids ontstaan en ontdekt?

Volgens de Nederlandse Wikipedia stak aan het eind van de jaren 1970 en het begin van de jaren 1980 in de Verenigde Staten, en even later in Europa, een tot dan onbekende ziekte de kop op. De weerstand van de patiënten werd aangetast, negen van de tien waren homoseksueel en 98 procent was man. Kranten noemden het een homoziekte en er werd eerst over GRID gesproken, gay-related immuno deficiency. In 1982 bleek dat ook gebruikers van verdovende middelen en mensen met hemofilie, die bloedtransfusies met besmet bloed hadden gekregen, de ziekte konden krijgen. De ziekte kreeg haar naam, acquired immuno-deficiency syndrome, nog voor de verwekker gevonden was.

In 1983 publiceerde het vakblad Science studies van de Amerikaan Robert Gallo en de Fransman Luc Montagnier, die elk een virus bij aidspatiënten beschreven; later bleek het om hetzelfde virus te gaan, en in 1987 kwamen de presidenten van de Verenigde Staten en Frankrijk overeen dat beide landen de eer van de ontdekking deelden. Het virus zelf is veel ouder. Het komt oorspronkelijk voor bij apen en is volgens Goudsmit, aangehaald in de Nederlandse Wikipedia, op de mens overgegaan door toegenomen contact tussen mensen en apen: de jacht op en handel in apen, het kappen van het Afrikaanse regenwoud en de kolonisatie van Afrika. Onderzoek uit 2008 schat het ontstaan tussen 1884 en 1924, vermoedelijk rond 1908, en hiv-1 is aangetroffen in bloedmonsters uit 1959 en 1960 uit Léopoldville, het huidige Kinshasa.

De eerste jaren waren getekend door angst en stigma. Volgens Wikipedia duurde het na 1981 jaren voor de ernst van de ziekte tot het publiek doordrong; velen beschouwden ze als een straf voor immoreel gedrag, patiënten werden soms weggestuurd uit ziekenhuizen, en pas twee jaar en 600 doden later haalde het onderwerp de voorpagina van The New York Times. Toen de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki in twijfel trok dat hiv de oorzaak van aids is, publiceerden 5000 wetenschappers in 2000 de Verklaring van Durban, die stelt dat dat wel degelijk zo is.

Hoe staat het met aids in Nederland en België?

In Nederland krijgt bijna niemand meer aids, schrijft Soa Aids Nederland, omdat mensen met hiv bijna altijd medicijnen nemen; ook in België komt aids dankzij de huidige behandeling nog maar zelden voor, schrijft Gezondheid en Wetenschap. Volgens het RIVM werden in Nederland in 2025 631 nieuwe personen met hiv geregistreerd bij de behandelcentra en de Stichting HIV Monitoring; op 31 december 2025 stonden in totaal 23.547 mensen met hiv geregistreerd bij de behandelcentra. In België verzamelt Sciensano jaarlijks de cijfers over hiv- en aidsdiagnoses, en Sensoa vat ze samen: in 2024 werden 662 nieuwe hiv-diagnoses gesteld en werden 19.325 mensen met hiv medisch begeleid. Van alle mensen met hiv in België kreeg naar schatting 94 procent de diagnose, 95 procent van hen kreeg een behandeling en 98 procent daarvan had een niet-detecteerbare virale lading. Snel testen en behandelen is volgens Sensoa daarmee ook een vorm van preventie: bij een gecontroleerde virale lading kan hiv niet worden overgedragen.

Wereldwijd is het beeld anders. Volgens de WHO leefden eind 2025 naar schatting 41,0 miljoen mensen met hiv, 64 procent van hen in de Afrikaanse WHO-regio; in 2025 overleden naar schatting 570.000 mensen aan hiv-gerelateerde oorzaken en kregen 1,2 miljoen mensen hiv. Stigma blijft ook dichtbij een probleem: in een onderzoek van Sensoa uit 2020 bij 505 mensen met hiv in Vlaanderen en Brussel noemde 41 procent minder stigma in de samenleving de belangrijkste voorwaarde om beter te kunnen leven met hiv.

Wereldaidsdag, het rode lintje en de quilts

Op 1 december is het Wereldaidsdag. De dag werd volgens de Nederlandse Wikipedia in augustus 1987 bedacht door James W. Bunn en Thomas Netter, voorlichters bij de Wereldgezondheidsorganisatie in Genève, en op 1 december 1988 voor het eerst gehouden. Het doel is wereldwijd aandacht vragen voor aids en oproepen tot solidariteit met mensen met hiv en aids. In Nederland organiseert het Aidsfonds de dag, in België vraagt Sensoa aandacht voor de aidsbestrijding. Sensoa omschrijft Wereldaidsdag als een jaarlijkse oproep tot solidariteit met mensen met hiv en roept op om het rode lintje te dragen, het internationale symbool voor solidariteit met mensen met hiv of aids.

Sensoa wijst ook op herinneringsdoeken: het MAS in Antwerpen toont zijn collectie quilts online, doeken om iemand te herdenken die gestorven is aan aids. Wikipedia houdt een lijst bij van bekende mensen die aan aids overleden, onder wie de Britse zanger Freddie Mercury (1991) en de Nederlandse zanger René Klijn (1993). Sensoa roept ook op om op andere dagen je solidariteit met mensen met hiv te tonen.

Aids: het verschil met hiv, de symptomen en hoe de ziekte ontstond